Hormoonspiraal: werking, bloedingen en klachten begrijpen

Een hormoonspiraal voorkomt jarenlang een zwangerschap zonder dat je er dagelijks aan hoeft te denken. De spiraal zit in de baarmoeder en geeft daar het progestageen levonorgestrel af. Je menstruatie wordt vaak minder hevig en kan ook helemaal uitblijven. Afhankelijk van het model is de goedgekeurde gebruiksduur voor anticonceptie drie tot acht jaar.

Hoe de spiraal werkt

Het slijm in de baarmoederhals wordt dikker, waardoor zaadcellen er moeilijker doorheen kunnen. Tegelijkertijd wordt het baarmoederslijmvlies minder dik. Anders dan bij sommige andere hormonale methoden vindt de eisprong vaak nog steeds plaats.

De werking is vooral plaatselijk, maar de hormoonspiraal is niet hormoonvrij: een deel van de werkzame stof komt ook in je lichaam terecht. Een koperspiraal werkt daarentegen met koper en bevat geen hormonen. Beide zijn langdurige methoden, maar ze hebben een verschillend effect op je menstruatie.

De spiraal laten plaatsen en het dagelijks leven

De spiraal wordt geplaatst in een gynaecologische praktijk. Bespreek vooraf welke pijnstilling mogelijk is, ook als iemand je heeft verteld dat het plaatsen bij haar nauwelijks voelbaar was. Iedereen ervaart dit anders. Na het plaatsen wordt gecontroleerd of de spiraal goed zit. Verdere controleafspraken maak je met de praktijk.

Bewaar het kaartje met het model, de plaatsingsdatum en de datum waarop de spiraal vervangen moet worden. De langste geadverteerde gebruiksduur geldt niet automatisch voor elke spiraal of elk behandeldoel. Laat je ook uitleggen vanaf wanneer je beschermd bent tegen zwangerschap en of je in het begin aanvullende anticonceptie nodig hebt.

Wat er met je menstruatie kan veranderen

In de eerste maanden kun je last hebben van spotting, vaker bloedverlies of onregelmatige bloedingen. Later worden je menstruaties vaak korter en minder hevig. Bij sommige mensen blijven ze helemaal uit. Geen menstruatie betekent daarom niet automatisch dat je zwanger bent.

Ook hoofdpijn, acne, gespannen borsten of stemmingswisselingen worden gemeld. Als je last hebt van veranderingen, kun je met de praktijk bespreken hoe je die kunt beoordelen en of deze methode nog bij je past. Je hoeft de spiraal niet te laten zitten tot het geplande vervangmoment; een arts kan hem verwijderen. Daarna kun je meteen weer zwanger worden.

Wanneer je niet moet afwachten

• Plotselinge hevige of toenemende pijn in je onderbuik, koorts, ongebruikelijke afscheiding of zeer hevig bloedverlies moeten snel door een arts worden beoordeeld.
• Als je denkt dat je zwanger bent of een positieve test hebt, neem dan op korte termijn contact op met de praktijk.
• Als je de draadjes niet meer voelt of als ze anders aanvoelen, laat dan controleren of de spiraal goed zit. Gebruik tot er duidelijkheid is aanvullend condooms of heb geen vaginale seks. Na onbeschermde seks kan advies over noodanticonceptie nodig zijn.

Trek niet zelf aan de draadjes. Een hormoonspiraal beschermt bovendien niet tegen seksueel overdraagbare infecties; condooms blijven daarvoor een belangrijke aanvullende optie.